مدارک برداشت شده ی تیمچه ی شیخ کاظم

Image Hosted by Free picture hosting at <A href="http://www.iranxm.comwww.iranxm.com' />www.iranxm.com' />

Image Hosted by Free picture hosting at <A href="http://www.iranxm.comwww.iranxm.com' />

Image Hosted by Free picture hosting at <A href="http://www.iranxm.comwww.iranxm.com' />

Image Hosted by Free picture hosting at <A href="http://www.iranxm.comwww.iranxm.com' />

Image Hosted by Free picture hosting at <A href="http://www.iranxm.comwww.iranxm.com' />

Image Hosted by Free picture hosting at <A href="http://www.iranxm.comwww.iranxm.com' />

Image Hosted by Free picture hosting at <A href="http://www.iranxm.comwww.iranxm.com' />

ريتم و نظم واحدها و اجزاي تكرار شونده:

ريتم:حركتي يكنواخت كه توسط تكرار يا تناوب يك طرح يا الگو در همان فرم اوليه يا با فرمي تغيير يافته ،مشخص مي شود.

در پلان و نماي تيمچه شاهد اجزاي تكرار شونده مثل نيم هشت ها،مغازه ها ، پنجره ها و طاق بالاي پنجره ها هستيم كه با تفاوت اندكي كه از يكديگر دارند نوعي ريتم در فضا ايجاد كرده اند.

حتي وجود هشتي كوچك كه ميتوان گفت مقياس كوچك هشتي بزرگ است باعث شده است اين دو در كنار هم ريتمي ايجاد كرده باشند.

 محور هاي اصلي و فرعي بنا:

يك محور اصلي كه از هشتي كوچك و هشتي بزرگ مي گذرد و ورودي اصلي نيز روي آن قرار دارد.اغلب اوقات مسير ورود و خروج روي اين محور قرار دارد.

و يك محور فرعي كه عمود بر محور اصلي است و ورودي هاي فرعي ديگر را به هم وصل مي كند.

Image Hosted by Free picture hosting at <A href="http://www.iranxm.comwww.iranxm.com' />

محورهاي تقارن و تعادل:

به طور كلي دو نوع تقارن وجود دارد: تقارن دو طرفه كه عناصر مشابه يا هم اندازه در طرفين محور مياني قرار گرفته اند كه اين تقارن فقط در قسمت هشتي بزرگ با در نظر گرفتن نيم هشت ها اتفاق افتاده است.

Image Hosted by Free picture hosting at <A href="http://www.iranxm.comwww.iranxm.com' />

 

تقارن شعاعي كه نشانه ي وجود آرايش متوازني از عناصر مشابه و منشعب شده است و فقط در قسمت هشتي بزرگ بدون در نظر گرفتن نيم هشت ها اتفاق افتاده است.

 

 

Image Hosted by Free picture hosting at <A href="http://www.iranxm.comwww.iranxm.com' />

 

محور تعادل:

در پلان تیمچه با توجه به محور مشخص شده، در بین عناصر موجود، تعادل وجود دارد. بدین معنی که حتی اگر عنصری عیناً در طرف دیگر محور وجود نداشته باشد، ما به ازای آن وجود دارد و این باعث شده که نوعی هماهنگی بر کلیت طرح حاکم باشد.

 Image Hosted by Free picture hosting at <A href="http://www.iranxm.comwww.iranxm.com' />

پيمون (اندازه پايه) و سنجش با مقياس هاي انساني:

اندازه ي در ها و پنجره ها با مقياس هاي انساني طراحي شده اند.

در طرح پلان يك مثلث متساوي الساقين با مقياس هاي مختلف تكرار شده است.

 

Image Hosted by Free picture hosting at <A href="http://www.iranxm.comwww.iranxm.com' />

تیمچه های حاج شیخ

تیمچه های حاج شیخ سه تیمچه ی مجاور هم هستند که به صورت محوری امتداد یافته اند وهمانطور که در پلان آن مشخص است دارای فرم هندسی مستطیلی است که حجره ها در راستای طول آن و به صورت نسبتاً قرینه قرار گرفته اند. پلان معکوس طبقه ی اول تیمچه های حاج شیخ و موقعیت قرار گیری مغازه ها

پلان معکوس طبقه ی دوم تیمچه های حاج شیخ

ارتباط نسبی:

در ارتباط نسبی بین پلان و مقطع،پلان و مقطع دارای کلیت یکسانی هستند.

 

 

 

تعادل  با استفاده از شکل در پلان

توازنی که بین اجزای متفاوت در فرم و شکل بوجود آمده است.

 

 

 

واحد های جا گرفته در کل:

در این ارتباط واحدها اجزای ساختاری،فضای  مورد استفاده(حجره ها) یا گروههایی از فضای مورد استفاده هستند . کل تصور غالبی است که واحدهای آن در خارج نمودی ندارد.

 

 

تحلیل شماتیک چیدمان حجره ها در تیمچه ی دوم حاج شیخ

تیمچه ی اول

تیمچه ی دوم

تیمچه ی سوم

مقاطع عرضی تیمچه های حاج شیخ

تقارن آنها قابل مشاهده است

کاربندی های متفاوت هر تیمچه نیز شایان توجه است.

برخی از این تزئینات در عکسهای زیر نشان داده شده است.

 

 

 

 

کاربندی تیمچه ی حاج شیخ اول

 

 فضای راهرو گونه در تیمچه ی حاج شیخ،آرایش نورگیرهاس سقفی وریتم قرار گیری حجره ها گویای رعایت تقارن محوری تیمچه ی مذکور است.

 

 کاربندی تیمچه ی دوم حاج شیخ

کاربندی تیمچه ی سوم حاج شیخ و آرایش حجره ها و بازشوهای آن

 

مقطع طولی تیمچه ی اول حاج شیخ که در آن وضعیت قرار گیری حجره ها وتقارن آن مشهود است

مقطع طولی تیمچه ی دوم حاج شیخ

 

 

نقشه های تیمچه حاج تقی

عکسهای همسایگی های تیمچه حاج تقی

تیمچه حاج صفر علی

تیمچه حاج محمد قلی

عکسهای مراسم ماه محرم در تیمچه حاج تقی

طاق و گنبد

 

تیمچه حاج تقی در ایام ماه محرم

از تاسوعا  به مدت 5 روز  در این تیمچه مراسم نذورات برگزار می شود که هزینه  آن از کل اهالی آن تامین می شود که به گفته خود اهالی هزینه اآن حدود 5 میلیون تومان بوده است

 

در قسمت دالان صندلهایی چیده بودند که مردم در آنجا می نشستند . نذورات شامل نان روغنی ، پنیر تبریز ، چای  و قند می باشد که  با همکاری تمامی اهالی تیمچه انجام می شد

امثال تشبیهی و تطبیقی و هدف از ارائه آنها و علل انتخاب آنها:

هدف از مقایسه تمثیلی و تشبیهی درک تفاوتها و تشابه ها در ابنیه تاریخی در دوره های مختلف و در شرایط جغرافیایی مختلف و طراحان مختلف است.

برای انتخاب نمونه های تمثیلی وتشبیهی سعی نموده ایم با در نظر گرفتن چندین شاخص اصلی بنا که با تیمچه حاج تقی مشابه یا مغایر است عمل کنیم که بدین منظور سه تیمچه حاج شیخ کاظم و حاج صفرعلی و حاج محمد قلی را معرفی کرده و به دنیال آن این سه تیمچه را با تیمچه حاج تقی در یک جدول جمع بندی مقایسه می کنیم.

تیمچه حاج شیخ کاظم را به دلیل وجود بیش از یک تیمچه و ارائه خصوصیات آن و تیمچه حاج صفرعلی را به دلیل هم دوره بودن ساخت آن با تیمچه حاج تقی و تیمچه حاج محمد تقی را به دلیل برخی تشابهات در داخل فضای تیمچه انتخاب کرده ایم.

 

 

 

 

 

معرفی و همسایگی تیمچه حاج تقی

تیمچه حاج تقی در راسته بازار جدید قرار دارد.

حاج تقی، حاج محمد قلی و حاج صفرعلی که هر سه همدوره عباس میرزا سردار ولیعهد نامدار ایرانی هستند تقریبأ در یک دوره به ساخت و ساز سراها و تیمچه هایی اقدام نمودند. تیمچه حاج تقی نیز در مجاورت تیمچه حاج محمد قلی و در سمت جنوب غربی آن واقع شده است و به وسیله ی دالانی کوچک به راسته بازار جدید متصل می باشد.

کاربری آن پارچه فروشی است.

تیمچه از یک دالان و هسته مرکزی تشکیل شده است و تنها یک ورودی دارد.

فضاهای متباین

فضاهایی که از نظر خصوصیت اجزا و عناصر، دارای تفاوتهای خاصی هستند، فضاهای نتباین محسوب می شوند.فضاهای متباین در معماری سنتی معمولأ با تغییر در ابعاد فضا (پهن وباریک شدن) و با ایجاد فضاهای باز و سرپوشیده در امتداد هم مطرح می شوند.¹

در تیمچه حاج تقی قسمت دالان با فضای زیر گنبد با باریکی و پهنی این فضاها از هم جدا شده اند.

 

ورودی تیمچه

وجود تاق آهنگ وارتفاع بلند و دید مناسب از رلاسته به داخل در ورودی تیمچه حاج تقی حس دعوت کنندگی در رهگذر ایجاد می کند.

 

 نور و نورگیری

نور اصلی ترین عامل پویایی یک فضا است. بدون نور نه فرم و رنگ و بافت قابل دیدنی وجود دارد، نه حریم و تعریف فضایی مشخصی. بنابراین نخستین عملکرد طراحی نور، روشن کردن فرمها و فضاها می باشد تا کاربران فضا بتوانند فعالیت و وظایف خود را با سرعت، دقت و راحتی انجام دهند.

 

بافت و فرم

بافت و فرم مهمترین نقش را در زیبایی و عملکرد بر عهده دارند.انتخاب بافت و فرم از سبک معماری و محدودیت های محیطی متأثر خواهد شد.¹

طاق و گنبد

طاقهای به کار رفته در تیمچه حاج تقی در چند نوع خوانچه پوش، کجاوه ای، چهار بخش، کلیل و آهنگ لوله ای هستند که در قسمتهای مختلف استفاده شده است.

گنبد تیمچه دو پوسته پیوسته است که دو پوسته کاملأ جدا از هم قرار دارند و در پوشش بیرونبی(خود) شیب طوری ایجاد شده که برای راندن برف و باران مناسب باشد.

.طاق های این تیمچه رومی کار شده اند.

 

تحلیل فرمی:

تکرار مدولار در قسمت دالان، وتقارن دقیق از بین دو کلاه گنبدین دالان موکد معماری سنتی ایران است.

در پلان نیز طبق خط نشان داده شده تقارن وجود دارد

تحلیل فرم گنبد

مفهوم شکلهای هندسی

آشنا بودن به خواص شکلها باعث خواهد شد معنا و مفهومی که طراح از طریق زبان تصویر و هنرهای تجسمی قصد بیان آن را داشته را بهتر درک نماییم.

دایره:

اگر قبول کنیم مربع نمادی از مکان است، دایره نمادی از حرکت و زمان است همچنین نمادی از آرامش و تداوم است، زیرا کلیه نقاط پیرامون آن از یک ارزش برخوردارند و این امر تعادلی بین نیروی درونی و فضای بیرونی ایجاد می کند و باعث حرکت چرخشی و دورانی می شود و مفهوم بی پایانی را القا می کند. در عین حال دایره نمادی است از آسمان، عالم ملکوت، حرکت اجسام سماوی در حول محور دوار و سیار و نمادی است از جهان معنوی و متعال.

مربع نمادی از سکون و دایره بیانگر حرکت است.

مربع نمادی از عقل و دایره نشانی از احساس است

 

مربع:

مربع از لحاظ بصری شکلی است متعادل، محکم و ایستا و نموداری از استواری، مردانگی، سکون، منطق و معرف زمین است. این شکل در معماری اسلامی از اهمیت به سزایی برخوردار است و در فرهنگ ایرانی

جایگاه مخصوص و ویژه ای دارد.

شمسه

در معماری ایرانی شمسه نماد خورشید است و نشانگر کثرت در وحدت و وحدت در کثرت است.

 

چلیپا    

شكلي است كه تقاطع دو پاره خط عمودي وافقي حاصل مي شود . طرح چليپا داراي مفاهيم مختلفي چون گردونة خورشيد يا مهر ، نماد آتش و ناهيد ، چهار سوي جهان يا چها رعنصر اوليه يعني آب ، آتش ، باد و خاك است . نقشي كه از شكلي صليب تبعيت كند نيز چليپايي مي گويند . در قسمت گنبدی تیمچه دو محور عمود برهمی همچون چلیپا که در معماری سنتی ایران مقدس است دیده می شود.

 

 

پيوندهاي آجرچيني:

اين اصطلاحي است كه به آرايش هاي شناخته شده ي مختلف آجرچيني ديوارها اطلاق مي گردد. وجود اين طرح هاي پيوندي براي ديوارهايي كه بارهاي سنگيني را تحمل مي كنند امري اساسي است و بدين ترتيب تا حد امكان از تخريب سازه اي جلوگيري مي شود.

با پيوند صحيح آجرچيني در گوشه ها، جرزهاي متصل، ديوارهاي متصل و جداكننده و اطمينان يافتن از مهار شدن كامل آنها به يكديگر، علاوه بر توزيع بار يكنواخت در سراسر ديوار، پايداري نيز حاصل مي گردد.

اما به هر حال پيوند آجرچيني تنها به موضوع مقاومت محدود نمي شود. اغلب براي ايجاد ظاهري دلپذير و ايجاد طرح هاي تزييني در نماي آجركاري از پيوندهاي آجرچيني استفاده مي شود.

تیمچه ملک

مدارك تيمچه ملك

دانلود مدارك برداشت شده تيمچه ملك (فايل اتوكد)  

 

 

 

 

 تحلیل شکل ظاهری حجرات

شكل هندسي حجره ها در پلان به صورت اشكال منظم هندسي نمي باشد. بلكه از تركيب چند شكل هندسي ايجاد شده اند و داراي شكستگي هايي نيز مي باشند اكثر گوشه ها داراي زاويه ي 90 درجه مي باشند اما زواياي منفرجه هم در گوشه ها به چشم مي خورد.هندسه ي شكل گيري حجره هاي كناري به صورت تركيب دو مربع است كه نسبت به هم دوران يافته اند.

 

 

تحلیل بصری پلان

  پلان بنا را مي توان به پنج قسمت تقسيم كرد. شرح اين پنج قسمت به صورت زير مي باشد.

سه دالان ورودي و دو فضاي جانبي حجره ها و قسمت مياني تيمچه.

به عبارتي تيمچه از سه بخش دالان هاي ورودي ، قسمت مركزي تيمچه(زير گنبد اصلي و مياني) قسمت جانبي تقسيم كرد.

از لحاظ  مرتبه و اهميت اين بخش ها دالان ها داراي كمترين اهميت و كمترين تريينات هستند و قسمت مياني داراي بيشترين اهميت و تزيينات است.

محور های تعادل و تقارن

در یک جهت محورهای دسترسی که همراستا با هم هستند، یکی از محورهای تقارن را تشکیل میدهند.

محور تقارن دیگری عمود بر محور قبلی وجود دارد که در راستای کشیدگی بنا است و از ورودی دیگر آن می گذرد.

به عبارت دیگر محور های تقارن بنا منطبق بر محور های دسترسی هستند.

 

تحلیل نما

در نما ها انواع مختلف چغد ها در قاب پنجره ها و همچنین در طاق ها دیده می شود و تنوع خاصی به نما داده است. ارتفاع طبقه اول نسبت به ارتفاع طبقه دوم بیشتر است و سقف حجره های طبقه دوم کوتاه تر است. تعدادی از این حجره ها به عنوان انبار استفاده می شوند و کوتاه بودن سقف آنها مشکل چندانی ایجاد نمیکند. تقارن نسبی در نما دیده می شود. تناسب از شاخصه های نما است. بیشتر خطوط عمودی بوده و تاکیدی بر راستای عمود در نما دیده می شود.

نحوه عزاراری در تیمچه

چند روز قبل از روزهاي عاشورا و تاسوعاي حسيني ،اهالي ، تيمچه را براي عزاداري آماده ميكنند.فرش هايي كف تيمچه پهن ميكنند تا در روزهاي عاشورا مراسمي داشته باشند و با نصب  علم هاي سياه  و پارچه هاي مشكي تيمچه را براي عزاداري سياه پوش مي كنند.

 

 

سالهاي سال است كه  در روز عاشورا و تاسوعا اهالي تيمچه با تعدادي از كسبه بازار مراسم نذر را در تيمچه برپا مي كنند

 

تیمچه و دالان میرزاجلیل

 

 فضا هاي خدماتي بازار

  بايد به ياد داشت كه بازار ها تك عملكردي نبوده اند و نقش آن ها به توليد و عرضه محدود نمي شده است.بازار هاي تاريخي قلب شهر بوده و بنابراين محل انواع فعاليت هاي اجتماعي ، سياسي ، فرهنگي و حتي ورزشي بوده اند ار اين رو كالبد مورد نياز اين فعاليت ها در بازار شكل مي گرفته و در واقع با وجود آن ها بازار كامل مي شده و نقش واقعي خود را در شهر بازي مي كرده است. مهمترين فضا هاي غير تجاري بازار عبارتند از:

مسجد ،تكيه و حسينيه ،حمام،زورخانه،

بازار تبریز:

یکی از بازارهای بزرگ سرپوشیده به سبک معماری شرقی که در خاورمیانه نظیر ندارد،در تبریز بنا شده است و به مراتب از بازار تهران بزرگتر و با عظمت تر است.بازار تبریز که از قدیم مرکز دادو ستد و بازرگانی این شهر بوده علاوه از کاروانسراها،حجره هاوبازارچه ها،در داخل و یا در جنب آن چند مسجد و مدرسه ی طلاب بنا شده اند و مهمترین انها مسجد جامع است که در دوران صفوی بر روی ویرانه های مسجد جامع زمان سلجوقیان بنا شده است و از نظر مهندسی و هنر معماری جالب می باشد.

بافت بازار تبریز

بازار تبریز به دلیل اقلیم سرد و گستردگی تجارت دارای بافت متراکم ،فشرده و پوشیده است.اکثر فضاهای کالبدی بازار دو طبقه و گاهی سه طبقه است.ارتفاع سقف راسته ها کم (حداکثر 6متر)و عرض راسته ها بین 4تا 5متر است.به طور کلی سقف راسته ها در مقایسه با سقف بازارهای نواحی مرکزی وگرمسیری کوتاه تر است و روزنه های سقفی کوچک ،تامین نور و تهویه را در فضای بازار میسر می سازد.

مسقف بودن راسته های طولانی بازاربا پیچ وخم خود و ترکیب فضایی منحصر به فرد نوعی اعتدال حرارتی را موجب شده،زمستان هایی گرم و تابستان هایی خنک را در فضای بازار ایجاد می کند

 

محدوده بازار تبریز

محدوده ی بازار تبریز از شمال ،به مجموعه صاحب الامر(این مجموعه با میدان نقش جهان و مجموعه شیخ صفی الدین اردبیلی قابل مقایسه است)،از جنوب به مسجد یا ارگ علیشاهی (که در مقام خود یکی از بزرگترین و مرتفع ترین بناهای خشتی-آجری ذر ایران است)از شرق به میدان کبود و از غرب نیز با یک راسته به مسج جامع منتهی می شود.

مجموعه اقتصادی بازار تبریز مجموعا 13هکتاروسعت داشته که حدود 2/7هکتار ان صرفا به بخش تجاری اختصاص یافته است.

 

تاریخچه و کاربریهای دالان میرزا جلیل

در ابتدا کاروانسرا و بعد به انبار پشم تبدیل شد و قبلها به استانبول از آنجا کاروان فرستاده میشد.وزیرزمین آن کاروانسرا بوده است.

اخیرا بزازی وچهل سال است که به فرش فروشی مبدل شده

قبل از تیمچه مظفریه ساخته شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تیمچه حاج صفر علی

 

نقشه های تیمچه ی حاج صفر علی به ترتیب(پلان طبقه اول-دوم-پلان معکوس -چهاربرش)در زیر قرار دارد.

پلان طبقه اول

پلان طبقه دوم

پلان معکوس

 

برش

 

 

 

 

 

 

 

 

کاروانسرای میرزا محمد

 

میرزا محمد فرزند میرزا محمد علی و برادرزاده میر ابوالحسن بود و از جانب مظفرالدین میرزا به شیخ الشریعه ملقب گردیده است . او جد خانوادگی انگجی و پدر مرحوم آیت الله حاج سید ابوالحسن انگجی بوده است .

 

مالکیت سه دانگ از این سرا متعلق به آقای محمد علی کرباسی بوده که در سال ۱۳۳۰ توسط ایشان وقف شده است.

سرای میرزا محمد به بازار سراجان و قیز بستی بازار و دالان وتیمچه های حاج شیخ راه ارتباطی دارد و یکی از مراکز عمده قماش و تجارت پارچه و فرش و محل داد و ستد بازرگانان بنکداراست

اطلاعات معماری سرای میرزا محمد

پلان طبقه اول

 

پلان طبقه دوم

نمونه ای از نما-برش ها

 

تزئینات سرای میرزا محمد

تنوع باز شوها

 

 

 

تیمچه شیخ کاظم

زیبایی شناسی در بنا

آنچه که در معماری سنتی ایران می توان یافت و همیشه مورد توجه بوده و می باشد وجود روح معماری در ابنیه ی سنتی است.از آنجایی که معماران سنتی ایرانی در ساخت و اجرای این بناها از هیچ تلاشی فرو گذار نکردند.دقت و نظم موجود در اجرای این بناها و وجود عناصر معماری زیبا که با دستان استادانه ی خالق آن به اثری ماندگار بدل گشته.باید به این نکته نیز توجه داشت که عناصر زیبایی شناسی در بنا به عناصر معماری خلاصه نمی شوند.

تزئینات 

نحوه ی آجر چینی:

پوشش خفته راسته:

شروع کار از چهار گوشه با رعایت محاسبه به صورت آجرهای خفته و یا راسته با رعایت دور طاق عمود بودن آجرها با یکدیگر به شکل مثلثی پوشش می گردد.

عمل پوشش از ضلع مقابل نیز تکرار می گردد تا به وسط دهانه رسیده و بالاخره با رعایت رج های پاتوپا به تیزه می رسیم. تیزه بندی با رعایت بوجود آمدن گل 3 و یا 5 رجی به پایان می رسد. ضمنا از وجود شمشه کردن آجرها در محوری که فاقد دور می باشد استفاده می گردد. 

طاق رومی: این طاق بیشتر در اماکن عمومی استفاده می شود. پوشش این طاق به صورت ادامه ی رج چینی دیوارها تا تیزه می باشد. در این پوشش دور طاق در مایه ی قوس های تیزه بوده و دو قالب چوبی مقاوم و با اتصالات کافی بر روی کلاف بندی شمع ها در دو سمت جلو و عقب و هم تراز یکدیگر نصب می شود که به وسیله ی وادار نگهداری می شود. ستون های زیر قالب به وسیله ی وابند و چپ و راست با یکدیگر کلاف شده و طاق آماده ی پوشش می شود.

[

 تزیین فیتیله ای در قسمت ورودی اصلی تیمچه از دالان

 

 

انواع بازشوها و نورگیرها :

    کفسازی:

 

مدارك برداشت شده تيمچه شيخ كاظم

 

Image Hosted by Free picture hosting at <A href="http://www.iranxm.com

 تیمچه خرازی ها(خرزی لر تیمچه سی)

پلان طبقه ی همکف ، قرینه سازی شده (وضعیت سابق)

Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

پلان طبقه ی همکف ، وضع موجود

Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

پلان طبقه ی همکف و مجاورت با راسته بازار جدید عباسی

 Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

پلان زیرزمین

Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

پلان طبقه ی  دوم ، وضع موجود

 Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

نما – مقطع طولی ( جنوبی )

Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

نما – مقطع طولی ( شمالی )

Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

نما – مقطع عرضی(شرقی)

Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

نما – مقطع عرضی(غربی)

Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

پويايي قوسها

قوس به كار رفته در اين تيمچه از نوع قوس هاي تيزه دار است.هندوان با استفاده از قوس تيزه دار در معماري مخالف بودند ،زيرا آن را بي  خواب مي دانستند،يعني چيزي كه همواره فشاري وارد مي اورد كه تمايل به تخريب خود دارد.اين نوع قوس بر آنچه بالاي آن است نيش مي زند و بر صلبيت ديوار خلل وارد مي كند.اگر چه قوس تيزه دار از لحاظ تاريخي از قوس  نيم دايره نشات گرفته است ،بايد آن را به گشودگي ساده تر مثلثي نيز منتسب دانست كه بنا به سنت براي گرفتن فشار روي نعل درگاه به كار مي رود.قوس تيزه دار ،كه از دو قطعه مستدير تشكيل مي شود ،گشودگي را محدب مي سازد و در نتيجه صفت نقشي آن را تقويت مي كند.

Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

گشودگي بنا

گشودگي ،فضاهاي اطراف را دردسترس ساكنان بنا قرار مي دهد  وورود از بيرون به درون بنا را پيش روي آنها قرار مي دهد.ديوار به منزله حد فاصل بيرون ودرون ،مجاورتي ناگهاني ميان اين دو عالم پديد مي آورد.گشودگي ها واسطه بين عالم هايي هستند كه با حايل هاي معماري از هم جدا شده اند.بنا ي تيمچه خرازي ها ظرفي مسدو داست  كه بسته به نياز سوراخ هايي در آن تعبيه شده است .در ديوارهاي اين بناي سنتي ،پنجره يا دري كه در سطوح صلب وارد شده اند شكل مثبت خاص خود را ارائه مي كنند.

 Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

در تيمچه خرازي ها محور غالب ،محور عمودي است  كه طبقه دوم به صورت لايه اي افقي بر روي طبقه اول قرار گرفته  است،البته كشيدگي اين تيمچه در جهت افقي نيز عامل ديگري  است كه در برابر محور بصري عمودي ،مقاومت مي كند اما با اين حال تكرار طاق هاي مرتفع وتويزه ها به صورت متوالي  در طول اين كشيدگي ،اثر  اين لايه هاي افقي را خنثي مي كند.

Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

زندگي به شيوه افقي موجب افزايش تعامل ،حركت آزاد از جايي به جاي ديگر ،و سهولت پيشرفت مي گردد،در حالي كه در زندگي اي كه به نحو عمودي نظام يافته باشد بر سلسله مراتب ،جداسازي ،جاه طلبي ،و رقابت تاكيد مي شود .شكل گيري نظام عمودي تيمچه خرازي ها،بي تاثير از كاربري اين بنانيست،كه محل داد و ستد است .اين نظام عمودي در تيمچه سبب جداسازس فضاها به صورت دكان شده ودر اين جداسازي مغازه داران اين تيمچه به جهت اين محور بصري ،در رقابت با  يكديگرند وممكن است نوعي جاه طلبي را در آنها به وجود بياورد. هر چند که کشیدگی بنا در جهت افقی موجب تعامل بین بازاریان این تیمچه است.

Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

موسیقی در بنا

معماری ، هنری است که چهار بعد طول ، عرض ، ارتفاع و زمان را به خدمت گرفته ، اما موسیقی هنری است تک بعدی. با این حال همواره بین تمامی هنرها ارتباطی عرضی وجود داشته که موسیقی و معماری نیز از این قاعده مستثنی نیستند.در جهت مقایسه ظاهری موسیقی و معماری ،  مهمترین عاملی که در خلق یک اثر موسیقی دخیل بوده و در معماری نیز وجود دارد ،  ریتم می باشد.

Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

ریتم در تیمچه خرازی ها و در جمله ای از یک قطعه موسیقی

Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

در مقایسه ظاهری ریتم موجود در تیمچه خرازی ها و ریتم موسیقیایی ، به تشابه تکرار طاق و تویزه های به کار رفته در بنا و ریتم 3/4 پی برده می شود.ارزش زمانی (دیرند) هر نت یا سکوت  چنگ، دو برابر ارزش زمانی نت یا سکوت  دولا چنگ می باشد که با ابعاد طاق  و تویزه  تیمچه مطابقت دارد. به عبارت دیگر هر طاق به مثابه یک نت چنگ و هر تویزه به مثابه یک سکوت دولا چنگ در نظر گرفته شده است.بدین ترتیب تیمچه خرازی ها متشکل از دو میزان با کسر میزان 3/4 می باشد. بدین صورت که مجوع هر  هشت موتیف متشکل از چهار نت چنک وچهارسکوت دولاچنگ ،به صورت یک در میان ،  تشکیل یک میزان را می دهند.

Image Hosted by Free picture hosting at www.iranxm.com

تزیینات تیمچه ودالان میرزاجلیل

تیمچه میرزا جلیل شامل تیمچه ای است که توسط دالانی نسبتا طویل به سرا منتهی می شود تیمچه و دالان در سطح پایین تری از سطح راسته بازارقراردارد وورودی ازیک طرف(ورودی از راسته) از طریق چند پله وهمچنین یک در چوبی قدیمی تعریف می شود. و در ورودی دالان به سرا یک در فلزی است که دارای اروسی زیبایی است و به زیبایی دالان افزوده است .

تیمچه از یک فرم هندسی هشت ضلعی تشکیل شده است و دارای گنبدی است که تزئینات به کاررفته در آن از نوع کاربندی با آجر می باشد که به زیبایی گنبد افزوده است. تیمچه و دالان دارای تقارن نسبی و ارتفاعی معادل دو طبقه که هر هر دو طرف شامل حجراتی می باشد که این حجرات در قدیم شامل بازشوهای چوبی بودند که اکنون برخی حالت قبلی را حفظ کردند اما برخی تبدیل به بازشوهایی از جنس آلومینیم شدند .

پوشش داخلی تیمچه و دالان از آجر قرمزرنگ با بندکشی سیمان سفید می باشد ابعاد آجرها5*10*20 می باشد واز انواع آجرچینی ها استفاده شده است.

در قدیم کف سازی تیمچه و دالان از خاک بوده و اکنون از آسفالت است . اما کف سازی راهروها و داخل مغازه ها بنا به سلیقه مغازه داران از انواع سنگ ها ، موزاییک ها ویا چوبی می باشند.

روشنایی تیمچه از طریق نورگیرهای جانبی تامین می شود و در دالان هر طاق دارای نورگیر مرکزی است . نوری که از طریق این نورگیرها به درون تیمچه و دالان میتابد باعث ایجاد فضای فوق العاده زیبایی می شود.

از طاق و قوس های متنوعی در تیمچه و دالان استفاده شده است .در دالان از طاق های تیزه دار همچون قوس شاخ بزی استفاده شده است . از قوس های تزئینی کلیل و کلاله در تمام قاب بندی پنجره های طبقه دوم استفاده شده است.این دسته از قوس ها به فرم های مختلف برای تزئین بناها به کار می رود.از شکل ظاهری آنها مشخص است که قدرت تحمل بار را ندارند و فقط می توانند وزن حاصل از خود را تحمل کنند و در زیر بارهای اضافی شکسته می شوند.

طاق وقوس

xmofpn8affvpv9oc0z8.jpg

a5etow9m1x710wjehvx1.jpg

og4h8qnpj4bbyw2it8l5.jpg

wjm0rru8wcsy2ahwoq5q.jpg

uk0sz8asq29i6rev2a63.jpg

 

ycgjsnyzxgalbj25isr8.jpg

 

4w0dqmznxolronzdxv.jpg

 

9et0kcymhwf28ujy2oer.jpg

nflbro77y91ory8z485.png

ssm4qi3043ikxv7s5e.jpg   پلان طبقه دوم

تزئینات تیمچه های حاج شیخ

سه تیمچه ی حاج شیخ (اول و دوم و سوم)از نظر تزئینات مشابه یکدیگرند و  تقارن آنها کاملاً مشهود است، به جز تیمچه ی دوم که در قسمت مرکزی دارای نور گیط سقفی متمایزی است که در تیمچه های اول و دوم وجود ندارد.

سه تیمچه از لحاظ شیوه ی آجر کاری با یکدیگر تفاوتی ندارند و نحوه ی آجرچینی آنها با آجر های قرمز و بند کشی سفید است(متأسفانه آجرهای تیمچه ی اول نسبت به دو تیمچه ی دیگر قدری تخریب شده است) که در تصاویر زیر قابل ملاحظه است. از ویژگی های دیگر مجموعه ساطع شدن نور به فضای درون است به گونه ای که هر بیننده ای را مجذوب می کند.

تیمچه ی دوم

 

تزئینات تیمچه خرزی لر

تیمچه خرازی ها ( خرزی لر )  نسبت به سطح راسته در تراز پایین تری قرار دارد که این اختلاف سطح در قسمت ورودی قابل تشخیص است .

خرزی لر تیمچه سی

این تیمچه دارای ده طاق کجاوه ای با بندکشی سفید می باشد که نه طاق دارای آجرچینی ساده و یک طاق آجرچینی حصیری ( خفته راسته ) دارد . این نوع آجرچینی باعث تمایز این طاق از سایر طاق ها می شود .  علاوه بر دو نورگیر سقفی، طاق ها دارای نورگیرهای کوچک بیضوی شکل نیز هستند که به روشنایی فضا کمک می کنند .

خرزی لر تیمچه سی

در ورودی دالان ها مقرنس کاری هایی به چشم می خورد که روشنایی آفتاب بر زیبایی آنها افزوده و باعث تلطیف فضا می شود . روشنایی این دالان ها توسط نورگیرهای سقفی داخلی موجود تامین می شود . که البته یکی از دالان ها ( دالان شمال غربی ) فاقد نورگیر می باشد.

خرزی لر تیمچه سی

 

قابهای در و پنجره در قدیم چوبی و همگون بوده اند ولی امروزه قابهای فلزی جایگزین آنها شده است .

امروزه کف تیمچه با موزائیک پوشش داده شده البته قسمتی از کف سازی گذشته که آجری بوده قابل رویت است .

 خرزی لر تیمچه سی

خرزی لر تیمچه سیخرزی لر تیمچه سی

 

 

 

 

تزئينات تيمچه مير ابوالحسن

تيمچه مير ابوالحسن در مقايسه با تيمچه هايي مثل مظفريه تزئينات زيادي ندارددر واقع ميتوان گفت تزئينات اين تيمچه از سازه و كالبد بنا جدا نيست از جمله تزئينات به كار رفته در اين بنا ميتوان به كاربندي گنبد اصلي" گنبد تيمچه "اشاره كرد


dsybti98nxeuqqvq2m.jpg

(در حقيقت كاربندي مجموعه طاقهاي موربي استكه با يكديگر تلاقي ميكنند و از تقاطع آنهادر طاق زدن استفاده ميشود) 

استفاده از گره چوبي در بعضي در و پنجره هاي قديمي تيمچه نيز از ديگر تزئينات بنا به شمار ميرود .

در كف سازي تيمچه از تزئينات خاصي استفاده نشده و تماما سيماني ميباشد

آجر چيني هاي به كار رفته نيز از ديگر تزئينات به كار رفته در بنا به شمار ميرود (براي نمونه آجر چيني خفته راسته  )

 
yhcppikbug9c3b3f0sv7.jpg

طاقهاي موجود در دالانها نيز علاوه بر نقش سازه ايشان بر زيبايي بنا افزوده اند

همچنين نور گيرهايي كه در سقف گنبدها وجود دارد و ورود نور از انها نيز جلوه خاصي به تيمچه ميبخشد

تزئینات تیمچه ملک

تيمچه ي ملك به دليل مجاورت با راسته بازار تمايز بين حريم تيمچه و راسته بازار حائز اهميت است. يك دالان كم ارتفاع و كوتاه كه پايين تر از سطح راسته بازار است به عنوان حائل بين تيمچه و راسته بازار مد نظر بوده است. اين دالان داراي يك درب چوبي است كه ميتوان آن را به عنوان عنصر ورودي تيمچه تلقي كرد. فضاي دالان عاري از تزيينات بوده و داراي آجرچيني يكنواخت است. اين دالان در واقع با نداشتن تزيينات شاخص و كمي ارتفاعش بر ابهت فضاي داخلي تيمچه مي افزايد.

 تيمچه داراي تقارن و تناسب چشمگير است و ارتفاعي نزديك به دو طبقه دارد.

در قسمت مياني آن يك طاق بلند كه اجراي آن با كاربندي همراه است كه اين كاربندي ها خود زيبايي گنبد را دوچندان مي كنند.

علاوه بر گنبد عظيم مياني در طرفين گنبد شاهد دو طاق از نوع خوانچه پوش هستیم.

كليت سازه اي تيمچه متشكل از آجر قرمز با بندكشي گچي است و همچنين در و پنجره هاي حجره ها چوبي ميباشند كه وجود مصالح متنوع در كنار هم حائز اهميت است.در گذشته پنجره ها به صورت اروسی بوده که بعدها هر حجره پبجره مخصوص به خود را قرار داده است.

تابش پرتوهاي نور از طريق روزنه هاي جانبي گنبد به درون تيمچه، زيبايي كم نظيري به فضاي داخلي تيمچه مي بخشد.از ديگر شاخصه هاي تزييناتي تيمچه مي توان به وجود آجرچيني هاي مختلف در فضاي داخلي تيمچه اشاره كرد كه تفاوت و همگوني اين آجرچيني ها در كنار هم خود بر ارزش زيبايي بنا افزوده است.

کفسازی تیمچه از ابتدا آجر با ابعاد ۱۷*۱۷ بوده  بعد ها گوشه هایی از کفسازی که دچار ایراد شده بود را با سنگ یا سیمان ترمیم کرده اند.

 

 

دالان ورودی از سمت راسته بازار با درب چوبی و آجر چینی ساده

 

 گنبد میانی روی کاربندی با روزنه های اطراف

 دو طاق از نوع خوانچه پوش

 

کفسازی با آجر ۱۷*۱۷   و    ترمیم با سیمان

     

 

تزئینات تیمچه حاج تقی

پوشش داخلی این تیمچه آجری میباشد و به طور بسیار زیبا با ظرافتهای کم نظیری بافت ایجاد کرده است. بعد آجرچینی با ملات سیمانی سفید بند کشی شده است که انواع آجر چینی ها را دی تیمچه می توانیم مشاهده کنیم.قطعات آجرها پنج در ده در بیست سانتیمترند.و نوع آنها فشاری می باشد. 

طاقهای به کار رفته در تیمچه حاج تقی در چند نوع خوانچه پوش، کجاوه ای، چهار بخش، کلیل و آهنگ لوله ای هستند که در قسمتهای مختلف استفاده شده است.

خوانچه پوش سادگی اجرای کجاوه را ندارد و در واقع کجاوه ای است که در برخی سطح برشهایی در آن داده می شودمثلأ در بعضی قسمتها که نور از سقف گرفته می شود بین دو تویزه سرتاسری را در دو طرف تویزه های عمود بر تویزه اصلی ایجاد کرده و هر بخش را با طاقهای جداگانه پوش داده اند

نوع دیگر پوشش بین دو تا تویزه با کژاوه است که به لحاظ سادگی اجرا به تبعیت از منحنی تویزه پوشش می شود.. در قسمت دالان از این طاقها استفاده شده است.

در سر تا سر تیمچه هم در بخش دالان و هم گنبد نور گیر هاییی تعبیه شده که زیبایی و نور آن را چند برابر کرده است.

کفسازی کلی تیمچه با سیمانکاری انجام گرفته است ولی در داخل مغازه ها بسته به سلیقه مغازه داران کاشی کاری نیز مشهود است.