تیمچه خرازی ها(خرزی لر تیمچه سی)

پلان طبقه ی همکف ، قرینه سازی شده (وضعیت سابق)

پلان طبقه ی همکف ، وضع موجود

پلان طبقه ی همکف و مجاورت با راسته بازار جدید عباسی

 

پلان زیرزمین

پلان طبقه ی  دوم ، وضع موجود

 

نما – مقطع طولی ( جنوبی )

نما – مقطع طولی ( شمالی )

نما – مقطع عرضی(شرقی)

نما – مقطع عرضی(غربی)

پويايي قوسها

قوس به كار رفته در اين تيمچه از نوع قوس هاي تيزه دار است.هندوان با استفاده از قوس تيزه دار در معماري مخالف بودند ،زيرا آن را بي  خواب مي دانستند،يعني چيزي كه همواره فشاري وارد مي اورد كه تمايل به تخريب خود دارد.اين نوع قوس بر آنچه بالاي آن است نيش مي زند و بر صلبيت ديوار خلل وارد مي كند.اگر چه قوس تيزه دار از لحاظ تاريخي از قوس  نيم دايره نشات گرفته است ،بايد آن را به گشودگي ساده تر مثلثي نيز منتسب دانست كه بنا به سنت براي گرفتن فشار روي نعل درگاه به كار مي رود.قوس تيزه دار ،كه از دو قطعه مستدير تشكيل مي شود ،گشودگي را محدب مي سازد و در نتيجه صفت نقشي آن را تقويت مي كند.

گشودگي بنا

گشودگي ،فضاهاي اطراف را دردسترس ساكنان بنا قرار مي دهد  وورود از بيرون به درون بنا را پيش روي آنها قرار مي دهد.ديوار به منزله حد فاصل بيرون ودرون ،مجاورتي ناگهاني ميان اين دو عالم پديد مي آورد.گشودگي ها واسطه بين عالم هايي هستند كه با حايل هاي معماري از هم جدا شده اند.بنا ي تيمچه خرازي ها ظرفي مسدو داست  كه بسته به نياز سوراخ هايي در آن تعبيه شده است .در ديوارهاي اين بناي سنتي ،پنجره يا دري كه در سطوح صلب وارد شده اند شكل مثبت خاص خود را ارائه مي كنند.

 

در تيمچه خرازي ها محور غالب ،محور عمودي است  كه طبقه دوم به صورت لايه اي افقي بر روي طبقه اول قرار گرفته  است،البته كشيدگي اين تيمچه در جهت افقي نيز عامل ديگري  است كه در برابر محور بصري عمودي ،مقاومت مي كند اما با اين حال تكرار طاق هاي مرتفع وتويزه ها به صورت متوالي  در طول اين كشيدگي ،اثر  اين لايه هاي افقي را خنثي مي كند.

زندگي به شيوه افقي موجب افزايش تعامل ،حركت آزاد از جايي به جاي ديگر ،و سهولت پيشرفت مي گردد،در حالي كه در زندگي اي كه به نحو عمودي نظام يافته باشد بر سلسله مراتب ،جداسازي ،جاه طلبي ،و رقابت تاكيد مي شود .شكل گيري نظام عمودي تيمچه خرازي ها،بي تاثير از كاربري اين بنانيست،كه محل داد و ستد است .اين نظام عمودي در تيمچه سبب جداسازس فضاها به صورت دكان شده ودر اين جداسازي مغازه داران اين تيمچه به جهت اين محور بصري ،در رقابت با  يكديگرند وممكن است نوعي جاه طلبي را در آنها به وجود بياورد. هر چند که کشیدگی بنا در جهت افقی موجب تعامل بین بازاریان این تیمچه است.

موسیقی در بنا

معماری ، هنری است که چهار بعد طول ، عرض ، ارتفاع و زمان را به خدمت گرفته ، اما موسیقی هنری است تک بعدی. با این حال همواره بین تمامی هنرها ارتباطی عرضی وجود داشته که موسیقی و معماری نیز از این قاعده مستثنی نیستند.در جهت مقایسه ظاهری موسیقی و معماری ،  مهمترین عاملی که در خلق یک اثر موسیقی دخیل بوده و در معماری نیز وجود دارد ،  ریتم می باشد.

ریتم در تیمچه خرازی ها و در جمله ای از یک قطعه موسیقی

در مقایسه ظاهری ریتم موجود در تیمچه خرازی ها و ریتم موسیقیایی ، به تشابه تکرار طاق و تویزه های به کار رفته در بنا و ریتم 3/4 پی برده می شود.ارزش زمانی (دیرند) هر نت یا سکوت  چنگ، دو برابر ارزش زمانی نت یا سکوت  دولا چنگ می باشد که با ابعاد طاق  و تویزه  تیمچه مطابقت دارد. به عبارت دیگر هر طاق به مثابه یک نت چنگ و هر تویزه به مثابه یک سکوت دولا چنگ در نظر گرفته شده است.بدین ترتیب تیمچه خرازی ها متشکل از دو میزان با کسر میزان 3/4 می باشد. بدین صورت که مجوع هر  هشت موتیف متشکل از چهار نت چنک وچهارسکوت دولاچنگ ،به صورت یک در میان ،  تشکیل یک میزان را می دهند.

تزئینات تیمچه خرزی لر

تیمچه خرازی ها ( خرزی لر )  نسبت به سطح راسته در تراز پایین تری قرار دارد که این اختلاف سطح در قسمت ورودی قابل تشخیص است .

این تیمچه دارای ده طاق کجاوه ای با بندکشی سفید می باشد که نه طاق دارای آجرچینی ساده و یک طاق آجرچینی حصیری ( خفته راسته ) دارد . این نوع آجرچینی باعث تمایز این طاق از سایر طاق ها می شود .  علاوه بر دو نورگیر سقفی، طاق ها دارای نورگیرهای کوچک بیضوی شکل نیز هستند که به روشنایی فضا کمک می کنند .

در ورودی دالان ها مقرنس کاری هایی به چشم می خورد که روشنایی آفتاب بر زیبایی آنها افزوده و باعث تلطیف فضا می شود . روشنایی این دالان ها توسط نورگیرهای سقفی داخلی موجود تامین می شود . که البته یکی از دالان ها ( دالان شمال غربی ) فاقد نورگیر می باشد.

 

قابهای در و پنجره در قدیم چوبی و همگون بوده اند ولی امروزه قابهای فلزی جایگزین آنها شده است .

امروزه کف تیمچه با موزائیک پوشش داده شده البته قسمتی از کف سازی گذشته که آجری بوده قابل رویت است .

 

 

 

 

 

تیمچه خرازی ها

تیمچه خرازی ها بنای سرپوشیده ای است با پلان مستطیل شکل طویل که ابتدا و انتهایش به شکل نصف شش ضلعی است. دسترسی به تیمچه که در مجاورت دالان خان و سرای حاج سید حسین قرار گرفته ، از طریق راسته جدید عباسی امکان پذیر است. ضلع شرقی تیمچه هفت و ضلع غریب آن هشت حجره دارد. هر یک از حجره ها دارای سه طبقه است که طبقه همکف محل خرید و فروش و طبقه دوم و زیرزمین به عنوان انباری مورد استفاده قرار می گیرد. سابقا که بازار به صورت کاروانسرا مورد استفاده بود ، طبقه زیرین حجره های کنونی ، آخور و محل استراحت احشام بوده است. در چهار کنج تیمچه چهار دالان وجود دارد که یکی از آن ها امروزه مسدود شده است. این دالان ها امکان دسترسی به انبارها و حجرات طبقه بالا و پشت بام را فراهم می سازد. آجرچینی سراسر تیمچه به شکل معمولی است. غیر از طاق میانی که حصیری چیده شده است. این بنا در ابتدا فاقد کف سازی بوده که بعدها با آجرچینی و کاشی کاری تحت پوشش قرار گرفت.