تیمچه و دالان میرزاجلیل

 

 فضا هاي خدماتي بازار

  بايد به ياد داشت كه بازار ها تك عملكردي نبوده اند و نقش آن ها به توليد و عرضه محدود نمي شده است.بازار هاي تاريخي قلب شهر بوده و بنابراين محل انواع فعاليت هاي اجتماعي ، سياسي ، فرهنگي و حتي ورزشي بوده اند ار اين رو كالبد مورد نياز اين فعاليت ها در بازار شكل مي گرفته و در واقع با وجود آن ها بازار كامل مي شده و نقش واقعي خود را در شهر بازي مي كرده است. مهمترين فضا هاي غير تجاري بازار عبارتند از:

مسجد ،تكيه و حسينيه ،حمام،زورخانه،

بازار تبریز:

یکی از بازارهای بزرگ سرپوشیده به سبک معماری شرقی که در خاورمیانه نظیر ندارد،در تبریز بنا شده است و به مراتب از بازار تهران بزرگتر و با عظمت تر است.بازار تبریز که از قدیم مرکز دادو ستد و بازرگانی این شهر بوده علاوه از کاروانسراها،حجره هاوبازارچه ها،در داخل و یا در جنب آن چند مسجد و مدرسه ی طلاب بنا شده اند و مهمترین انها مسجد جامع است که در دوران صفوی بر روی ویرانه های مسجد جامع زمان سلجوقیان بنا شده است و از نظر مهندسی و هنر معماری جالب می باشد.

بافت بازار تبریز

بازار تبریز به دلیل اقلیم سرد و گستردگی تجارت دارای بافت متراکم ،فشرده و پوشیده است.اکثر فضاهای کالبدی بازار دو طبقه و گاهی سه طبقه است.ارتفاع سقف راسته ها کم (حداکثر 6متر)و عرض راسته ها بین 4تا 5متر است.به طور کلی سقف راسته ها در مقایسه با سقف بازارهای نواحی مرکزی وگرمسیری کوتاه تر است و روزنه های سقفی کوچک ،تامین نور و تهویه را در فضای بازار میسر می سازد.

مسقف بودن راسته های طولانی بازاربا پیچ وخم خود و ترکیب فضایی منحصر به فرد نوعی اعتدال حرارتی را موجب شده،زمستان هایی گرم و تابستان هایی خنک را در فضای بازار ایجاد می کند

 

محدوده بازار تبریز

محدوده ی بازار تبریز از شمال ،به مجموعه صاحب الامر(این مجموعه با میدان نقش جهان و مجموعه شیخ صفی الدین اردبیلی قابل مقایسه است)،از جنوب به مسجد یا ارگ علیشاهی (که در مقام خود یکی از بزرگترین و مرتفع ترین بناهای خشتی-آجری ذر ایران است)از شرق به میدان کبود و از غرب نیز با یک راسته به مسج جامع منتهی می شود.

مجموعه اقتصادی بازار تبریز مجموعا 13هکتاروسعت داشته که حدود 2/7هکتار ان صرفا به بخش تجاری اختصاص یافته است.

 

تاریخچه و کاربریهای دالان میرزا جلیل

در ابتدا کاروانسرا و بعد به انبار پشم تبدیل شد و قبلها به استانبول از آنجا کاروان فرستاده میشد.وزیرزمین آن کاروانسرا بوده است.

اخیرا بزازی وچهل سال است که به فرش فروشی مبدل شده

قبل از تیمچه مظفریه ساخته شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تزیینات تیمچه ودالان میرزاجلیل

تیمچه میرزا جلیل شامل تیمچه ای است که توسط دالانی نسبتا طویل به سرا منتهی می شود تیمچه و دالان در سطح پایین تری از سطح راسته بازارقراردارد وورودی ازیک طرف(ورودی از راسته) از طریق چند پله وهمچنین یک در چوبی قدیمی تعریف می شود. و در ورودی دالان به سرا یک در فلزی است که دارای اروسی زیبایی است و به زیبایی دالان افزوده است .

تیمچه از یک فرم هندسی هشت ضلعی تشکیل شده است و دارای گنبدی است که تزئینات به کاررفته در آن از نوع کاربندی با آجر می باشد که به زیبایی گنبد افزوده است. تیمچه و دالان دارای تقارن نسبی و ارتفاعی معادل دو طبقه که هر هر دو طرف شامل حجراتی می باشد که این حجرات در قدیم شامل بازشوهای چوبی بودند که اکنون برخی حالت قبلی را حفظ کردند اما برخی تبدیل به بازشوهایی از جنس آلومینیم شدند .

پوشش داخلی تیمچه و دالان از آجر قرمزرنگ با بندکشی سیمان سفید می باشد ابعاد آجرها5*10*20 می باشد واز انواع آجرچینی ها استفاده شده است.

در قدیم کف سازی تیمچه و دالان از خاک بوده و اکنون از آسفالت است . اما کف سازی راهروها و داخل مغازه ها بنا به سلیقه مغازه داران از انواع سنگ ها ، موزاییک ها ویا چوبی می باشند.

روشنایی تیمچه از طریق نورگیرهای جانبی تامین می شود و در دالان هر طاق دارای نورگیر مرکزی است . نوری که از طریق این نورگیرها به درون تیمچه و دالان میتابد باعث ایجاد فضای فوق العاده زیبایی می شود.

از طاق و قوس های متنوعی در تیمچه و دالان استفاده شده است .در دالان از طاق های تیزه دار همچون قوس شاخ بزی استفاده شده است . از قوس های تزئینی کلیل و کلاله در تمام قاب بندی پنجره های طبقه دوم استفاده شده است.این دسته از قوس ها به فرم های مختلف برای تزئین بناها به کار می رود.از شکل ظاهری آنها مشخص است که قدرت تحمل بار را ندارند و فقط می توانند وزن حاصل از خود را تحمل کنند و در زیر بارهای اضافی شکسته می شوند.

طاق وقوس

 

 

 

   پلان طبقه دوم

تیمچه و دالان میرزا جلیل

 

این الگو از نظر عملکردی پذیرای کلیه عملکردهای تجاری بازارکه میتوانند در فضای سرپوشیده به حیات خود ادامه دهند میباشد.آنچه به عنوان یک اصل در تیمچه ها میتواند مطرح باشد استقرارصنوف معین میباشد وخدمات جنبی این صنوف در یک واحد فضایی به اسم تیمچه مانند:فرشفروشان که رفوگران نیزدر کنار آنها در یک تیمچه حضور پیدا میکنند.داشتن درب امکانات تک صنفی این فضا را بیشتر میکند.

تیمچه ی میرزا جلیل هشت ضلعی بوده که دارای دالانی نسبتا طویل می باشد که واصل تیمچه و سرا میباشد.

قدمت این تیمچه حتی از تیمچه ی مظفریه بیشتر بوده .در ابتدا کاروانسرا بود بعدها به انبار پشم تبدیل شد و نهایتا امروزه بازار فرش است.

 

همسایگی ها:از سمت شمال به بازار دلاله زن کوچک، از سمت غرب به بازار آینه سازان از سمت شرق به راسته بازار جدید و از سمت جنوب به بازار جعفریی و تیمچه ملک مشرف است.

 سقف تیمچه گنبدی بوده و دالان نیز از طاق هایی تشکیل شده که تکرار شده اند.